Sağlık Sorunları Rehberi 2026

Kanıta dayalı 5 önleyici sağlık stratejisi: (1) Düzenli check-up — 18-40 yaş yıllık aile hekimi, 40+ daha sık. (2) Sağlıklı yaşam tarzı — sigara yok, alkol minimal, haftada 150 dk egzersiz. (3) Dengeli beslenme — Akdeniz/DASH diyeti tarzı. (4) Yeterli uyku — 7-9 saat. (5) Stres yönetimi — meditasyon, sosyal bağ. Bu 5 strateji kronik hastalıkların %80'ini önler (WHO).

Şu belirtiler acil müdahale gerektirir: 112 ARAYIN — göğüs ağrısı (kola/çene yayılan), bir taraf vücut güçsüzlüğü, ani şiddetli baş ağrısı (en şiddetli ömürdeki), şuur kaybı, nefes darlığı + nabız hızlanması, ciddi alerjik reaksiyon, intihar düşüncesi (182). 24 SAATTE — kanlı dışkı/idrar, sürekli yüksek ateş (>3 gün), açıklanamayan ani kilo kaybı, ani görme kaybı.

Vitamin eksikliği belirtileri spesifik olmayabilir. Yaygın bulgular: D vitamini — kemik ağrısı, yorgunluk, sık enfeksiyon. B12 — yorgunluk, halsizlik, sinir hasarı, anemi. Demir — yorgunluk, soluk cilt, nefes darlığı, saç dökülmesi. Test ettirmesi gereken: vejetaryen/vegan, kadın (adet kaybı), 50+ yaş, kronik hastalık, sürekli yorgunluk. Aile hekiminden tam kan + D vit + B12 + ferritin panel isteyin.

Hipertansiyon, kan basıncınızın sürekli yüksek olduğu durumdur. Normal: 120/80'in altı. Yüksek: 130/80 ve üzeri. "Sessiz katil" denir çünkü genelde belirti vermez ama kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği riskini artırır. Kontrol için: (1) DASH diyeti — tuz azalt, meyve/sebze artır, (2) Düzenli egzersiz — haftada 150+ dk, (3) Kilo kontrolü, (4) Stres yönetimi, (5) Gerekirse ilaç (doktor). Evde tansiyon ölçer ile günlük takip.

Evet — Tip 2 diyabet %90 önlenebilir bir hastalıktır (DPP araştırması, NIH). Önleme stratejisi: (1) Kilo kontrolü — %7 kilo verme riski %58 azaltır, (2) Düşük glisemik diyet — beyaz un/şeker yerine tam tahıllar, baklagil, (3) Lifli beslenme — günde 25-35 g, (4) Düzenli egzersiz — haftada 150+ dk yürüyüş bile yeter, (5) İyi uyku — yetersiz uyku insülin direncini artırır. Aile geçmişi varsa 35 yaştan itibaren açlık glukozu testi.

Kronik yorgunluk (>1 ay) çok sayıda neden olabilir. En yaygın 10 sebep: (1) Demir eksikliği anemisi, (2) B12 eksikliği, (3) D vitamini eksikliği, (4) Hipotiroidi, (5) Uyku apnesi, (6) Depresyon/anksiyete, (7) Tip 2 diyabet, (8) Kronik enfeksiyon, (9) Kronik stres, (10) Bazı ilaçlar. Aile hekiminden tam kan + tiroid + D/B12 panel isteyin. 2 haftadan uzun yorgunlukta mutlaka tıbbi değerlendirme.

IBS %10-15 toplum etkiler, kronik ama yönetilebilir bir durumdur. Kanıta dayalı yönetim: (1) FODMAP diyeti — 4-6 hafta eliminasyon, sonra tek tek tanıtma (uzman diyetisyen eşliğinde), (2) Stres yönetimi — bağırsak-beyin bağlantısı güçlü, (3) Probiyotik — bazı suşlar yardımcı (B. infantis 35624), (4) Düzenli yemek saatleri, (5) Lif tüketiminde dikkat — çözünür lif iyi, çözünmez kötü gelebilir, (6) Yeterli su, (7) Gerekirse antispazmotik ilaç (doktor). Mutlaka organik bir hastalık dışlandıktan sonra IBS tanısı konur.

Sezaryen sonrası tam iyileşme 6-8 haftadır. Detaylı iyileşme rehberimiz mevcut. Sonraki gebelik için bilinmesi gerekenler: (1) Bekleme süresi — minimum 18 ay, ideal 24 ay (uterus iyileşmesi), (2) VBAC (Vajinal doğum) — bazı vakalarda mümkün, doktor değerlendirir, (3) Tekrar sezaryen riskleri — yapışıklık, kanama, plasenta sorunları artışı, (4) Kontrol takibi — daha sık prenatal kontrol. Detaylı bilgi için Kadın Sağlığı Rehberi.

Evet — entegratif tıp yaklaşımı yaygınlaşıyor. Ancak temel kurallar: (1) Önce modern tıbbi değerlendirme — tanı netleşmeli, (2) Doktoru bilgilendirin — kullandığınız bitki/takviyeler ilaç etkileşimi yapabilir (örn. St. John's wort + antidepresan), (3) Kanıta dayalı doğal yöntemleri tercih edin — meditasyon, akupunktur, omega-3, kurkumin gibi araştırılmış olanlar, (4) Pseudoscience uyarısı — kanser tedavisi yerine bitki, dini ritüel vb. tehlikeli olabilir. "Doğal = güvenli" değildir.

Yetişkinler için önerilen yıllık genel check-up panel: (1) Tam kan sayımı (CBC) + sedimentasyon, (2) Açlık glukoz + HbA1c, (3) Lipid panel (kolesterol), (4) Karaciğer fonksiyon testleri (AST, ALT), (5) Böbrek fonksiyon testleri (üre, kreatinin), (6) Tiroid (TSH), (7) D vitamini, B12, ferritin — 30+ yaş, (8) Tam idrar, (9) EKG — 40+ yaş, (10) Kanser taramaları — kadın: smear (yıllık) + mamografi (40+ yıllık), erkek: PSA (50+ yıllık), kolonoskopi (45+ 10 yılda bir).